Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Ender Yarsan, 3 Mart Dünya Yaban Hayatı Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, tıbbi ve aromatik bitkilerin hem insan sağlığı hem de ekosistemler açısından taşıdığı hayati öneme dikkat çekti. Yarsan, bu yılın temasının “Tıbbi ve Aromatik Bitkiler: Sağlığın, Mirasın ve Geçim Kaynaklarının Korunması” olarak belirlenmesinin tesadüf olmadığını vurguladı.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 20 Aralık 2013 tarihinde ilan edilen Dünya Yaban Hayatı Günü, Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşmesi’nin (CITES) 1973 yılında imzalandığı 3 Mart tarihine atıfla kutlanıyor. Gün, yaban hayatının korunması ve biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilirliği konusunda küresel farkındalık oluşturmayı amaçlıyor.
Prof. Dr. Yarsan, yaban hayatının yalnızca vahşi hayvanlardan ibaret olmadığını belirterek, “Doğada serbest yaşayan tüm bitki ve hayvan türleri yaban hayatının bir parçasıdır. İnsanlığın gıdadan yakıta, ilaçtan barınmaya kadar pek çok temel ihtiyacı doğrudan biyolojik çeşitliliğe bağlıdır” dedi.
Türkiye Zengin Ama Risk Büyük
Türkiye’nin biyolojik çeşitlilik açısından dünyanın önemli ülkeleri arasında yer aldığını belirten Yarsan, ülkede yaklaşık 12 bin bitki türü, 20 binin üzerinde omurgasız türü ve 1.500’den fazla omurgalı türü bulunduğunu ifade etti. 2022 verilerine göre 785 yaban hayvanı türünün kayıt altına alındığını, bunların 154’ünün memeli, 490’ının kuş ve 141’inin sürüngen olduğunu aktardı.
Yaban hayvanı türlerinden 110’unun av hayvanı olarak belirlendiğini, buna karşılık 650 türün Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından koruma altına alındığını kaydeden Yarsan, özellikle habitat kaybı, yasadışı avcılık, iklim değişikliği, çevre kirliliği, yoğun tarımsal kimyasal kullanımı ve arazi kullanımındaki değişimlerin yaban hayatı üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu söyledi.
Dünya genelinde ise yaklaşık 30 bin türün yok olma tehlikesi altında olduğunu, bunlardan 8 bin 400’den fazlasının kritik düzeyde risk taşıdığını belirten Yarsan, yaban hayatı koruma finansmanının artık küresel bir zorunluluk haline geldiğini ifade etti.
Tıbbi Bitkiler Sağlığın Sessiz Kahramanı
Açıklamada özellikle tıbbi ve aromatik bitkilere ayrı bir başlık açıldı. Dünya genelinde 50 bin ila 70 bin arasında tıbbi bitki türünün hasat edildiğini belirten Yarsan, bu bitkilerin geleneksel tıbbın temelini oluşturduğunu ve modern ilaç sanayisine önemli katkılar sağladığını söyledi.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre gelişmekte olan ülkelerde yaşayan insanların yüzde 70 ila 95’inin temel sağlık hizmetlerinde geleneksel tıbba başvurduğunu aktaran Yarsan, her beş kişiden birinin gıda ve gelir için yabani bitkilere, alg ve mantarlara bağımlı olduğunu ifade etti.
Ancak küresel ölçekte kullanılan tıbbi bitkilerin yüzde 20’sinden fazlasının nesli tükenme tehdidi altında olduğuna dikkat çeken Yarsan, aşırı hasat, yasadışı ticaret ve habitat kaybının en büyük tehditler arasında yer aldığını vurguladı. CITES eklerinde yaklaşık 1.300 tıbbi bitki türünün listelendiğini hatırlatan Yarsan, bu kaynakların sürdürülebilir şekilde korunmasının insanlığın ortak sorumluluğu olduğunu söyledi.
“Bu bitkiler sadece şifa kaynağı değil; aynı zamanda kültürel mirasımızın, kırsal ekonomilerin ve yerel toplulukların geçim kaynaklarının temelidir” diyen Yarsan, farkındalığın artırılması, bilimsel verilerin güçlendirilmesi ve sürdürülebilir hasat uygulamalarının yaygınlaştırılması gerektiğini kaydetti.
Dünya Yaban Hayatı Günü’nün, yalnızca doğayı koruma çağrısı değil; aynı zamanda insanlığın kendi geleceğini koruma çağrısı olduğunu belirten Yarsan, biyolojik çeşitliliğin korunmasının gelecek nesiller için bir zorunluluk olduğunu sözlerine ekledi.