MAVİDİL HASTALIĞINA BİR BAKIŞ| Anadolu İzlenimler

Türk Tarımının

Dergisi Sesi Habercisi

MAVİDİL HASTALIĞINA BİR BAKIŞ

  Ender olarak sığırlarda görülen, genellikle koyunlara mahsus, viral  ve bulaşıcı bir hastalıktır. Virusun 24 serotipi bulunmaktadır. Etken 50 C0 sıcaklıkta 3 saatte, 60 C0'de 15 dakikada yok edilebilir.

Fenol içerikli veya iyotlu kimyasallara karşı duyarlı olduğundan bu dezenfektanlar hastalıkla mücadelede yaygın kullanılmaktadır. Ancak  virus 20 C0'de muhafaza edilen kan içerisinde uzun yıllar aktif kalabilir. Bulaşma genellikle sivrisinekler, tatarcıklar ya da kan emici bitler vasıtasıyla meydana gelir.
Hastalığın taşınıp bulaştırılmasında vektör olarak adlandırılan insektler (böcekler) daha çok yaz ve sonbahar başlarında, düşük rakımlı bölgelerde etkilidir. Bu dönemde virusu kolayca bulaştırıp yayarlar. Sokucu sinek tarafından kan emme sırasında etkeni alan hayvanda ilk belirtiler 7 gün sonra görülmeye başlar. Bu süre hayvanın ırkına ve bireysel direncine göre uzayıp kısalabilir. Örneğin, merinoslar diğer koyun ırklarına göre çok daha duyarlıdır ve çok daha fazla etkilenirler. Kuzular da, koyunlara nazaran hastalığa karşı daha duyarlıdır. Ağız, burun ve sindirim sisteminin mukozası denen yüzeysel katmanları ile ayak- tırnak arasındaki canlı dokularda mavi mor renkte bir görüntü veya halka oluşmaya başlar. Dil şişerek dışarı doğru sarkar, yem ve nefes alımında son derece zorlanan hayvan halsiz düşer. Hastalık yüksek yağış, sıcaklık, nem gibi ekolojik faktörlere bağlı olarak yayılma oranında farklılıklar gösterir. Rahatsızlanan hayvanlarda ölümler %20-100'e ulaşabilir. İhbarı mecburi olduğundan, görüldüğü her yerde Tarım ve Orman Bakanlığı yetkililerine bildirilmesi gerekir.

            Hastalık dünyada ilk kez 1905’ te yılında ortaya konulmuş, ülkemizde ise 1944 yılında rastlanmıştır. Sonraki yıllarda maalesef yurdumuzun bir çok ilinde özellikle batı ve kuzeybatıdaki şehirlerde  belirli aralıklarla ortaya çıkmıştır. Bilhassa Bulgaristan, Yunanistan, Romanya gibi ülkelerden zaman zaman ülkemize hastlalık geçişleri olmuştur. Edirne, Kırklareli, Tekirdağ ve hatta İstanbul'un Trakya kesiminde yer alan küçükbaş işletmelerimiz ciddi düzeyde etkilenmiştir. Bazı yıllarda hastalık Trakya'yı geçerek Marmara ve Ege bölgesini de tehdit etmiş, hatta bazı Anadolu vilayetlerimizde de tek tük görülmüştür.

            Böyle sıkıntılı bir problemle ilgili çiftçilerimizin çok dikkatli ve uyanık olması gerekir. Son derece büyük ekonomik kayıplar yaşatan bu hastalıkla ilgili direkt tedavi olmadığı için, korunma yollarını çok iyi bilmek ve uygulamak lazımdır. Zaten bütün viral hastalıklarda olduğu gibi, aşı ve hijyen kurallarını sıkı sıkıya işletmek zorundayız. Eğer bir bölgede hastalık çıktığını duyarsak, hemen yetkililerle diyaloga geçip, aşılamaları başlatmalı kendi işletmelerimizde de resmen hastalık çıkmış gibi giriş çıkış kısıtlanmalı, temizlik ve hijyeni üst düzeyde tutulmalıdır. 15 Nisan 2018 pazar tarihli resmi gazetede yayınlanan yönetmelikte Mavidil Hastalığına Karşı Korunma ve Mücadele yöntemlerinden bahsedilmektedir.  Buna göre hastalık çıktığında bakanlık yetkililerinin ve işletme sahiplerinin neler yapması gerektiği ayrıntılı  olarak verilmiştir. İlgili Yönetmelikte;

Hastalık bildirimi

Madde 5 – (1) Mavidil virüsünün varlığından şüphe duyulması veya varlığının doğrulanması ile ilgili, hayvan sahipleri ve bakıcıları, veteriner hekimler ile muhtarlar, köy korucuları, celepler, çobanlar, gemi kaptanları, istasyon ya da gümrük memur veya idarecileri gibi ilgililer derhal yetkili otoriteye bildirimde bulunmak zorundadır.

Şüphe

Madde 6 – (1) Mavidil hastalığına yakalandığından şüphe duyulan bir veya birden fazla hayvan varsa, resmi veteriner hekim hastalığın varlığını doğrulamak veya bu ihtimali ortadan kaldırmak için derhal resmi araştırma yöntemlerini uygular.
(2) Hastalığın varlığından şüphe duyulduğuna dair bildirimde bulunulmasını takiben resmi veteriner hekim en kısa sürede;
a) Şüphelenilen işletme veya işletmeleri resmi gözetim altına alır.
b) Aşağıdaki tespitleri gerçekleştirir:

1) Hayvanların envanterini hazırlar, envanterde, her bir tür için hâlihazırda ölmüş olan, enfekte olan veya enfekte olması muhtemel hayvanların sayılarını belirtir ve hastalıktan şüphelenilen dönem içerisinde doğan veya ölen hayvanları tespit etmek için bu envanteri günceller; bu envanterdeki veriler istek üzerine hayvan sahibi ya da bakıcısı tarafından ibraz edilir; veriler her ziyaret sırasında kontrol edilebilir.

2) Vektörün hayatta kalabilmesini kolaylaştıracak veya barınması muhtemel yerlerin ve özellikle de üremesi için müsait olan alanların bir envanterini hazırlar.
3) 9 uncu maddeye uygun olan epidemiyolojik survey yürütür.

c) İşletme veya işletmelere düzenli ziyaretlerde bulunur ve her seferinde ölen veya enfekte olduğundan şüphelenilen hayvanlar üzerinde ayrıntılı bir klinik muayene veya nekropsi yapar ve laboratuvar testleri aracılığıyla hastalığı teyit eder.

ç) Aşağıdaki uygulamaların yürütülmesini sağlar:

1) Şüpheli işletmelere veya buralardan başka işletmelere hayvanların hareketinin yasaklanmasını.
2) Vektörlerin aktif olduğu zamanlarda hayvan hareketlerinin kısıtlanması için hayvanların belli sınırlar içerisinde tutulmasını.
3) Hayvanların ve hayvanların barındırıldığı binalar ile binaları çevreleyen alanların (özellikle Culicoides popülasyonlarının geliştiği ortamların) düzenli ruhsatlı insekt öldürücülerle (insektisitlerle) ilaçlanmasını.

4) İşletmedeki ölü hayvanların yakılarak veya gömülerek imha edilmesini.
d) Diğer işletmelerin konumları, coğrafi durumları veya hastalıktan şüphelenilen işletmeye olan temasları kontaminasyon ihtimalinden şüphelenmek için yeterli gerekçe oluşturuyor ise, resmi veteriner hekim bu işletmelerde de ikinci fıkrada değinilen önlemleri uygulayabilir.

(3) İkinci fıkradaki hükümlere ek olarak, hayvanların serbestçe yaşadıkları korumalı doğa alanları için spesifik hükümler uygulanabilir.

(4) Mavidil hastalığının varlığından duyulan şüphe yetkili otorite tarafından giderilene kadar, bu maddede değinilen önlemler kaldırılmaz.

(5) İkinci fıkranın (ç) bendinde belirtilen önlemler uygulamaya koyulana kadar, enfekte olmasından şüphe duyulan herhangi bir hayvanın sahibi veya bakıcısı, ikinci fıkranın (ç) bendinin birinci ve ikinci alt bentlerindeki hükümlerine uymak için tüm koruyucu önlemleri alır.

Aşılama
Madde 7 – (1) Mavidil hastalığına karşı aşılama ancak Bakanlık tarafından yürütülen risk değerlendirmesi sonucunda yapılan programlamaya göre uygulanabilir.
(2) Uygulanacak aşıya Bakanlık tarafından karar verilir. Aşılama alanı, Bakanlık tarafından başka şekilde talimatlandırılmadığı takdirde 10 uncu maddede belirtilen koruma ve gözetim bölgesini kapsar.
 
Dikkat edilirse hastalığın her aşaması tek tek yazılarak gerekli tedbirler sıralanmıştır.  Burada resmi veteriner hekimlerimizin yanı sıra, işletme sahiplerinin ve diğer yetkililerin de sayılan maddeleri okuyup öğrenmeleri, hastalıkla yapılan mücadelede katkılarını artırmalarından bahsediliyor.  Hayvancılık işletmelerimizin devamlılığı ve ülke ekonomisinin zarar görmemesi adına artık hiçbir çiftçilerimizin  gerek Mavidil gerekse diğer bulaşıcı hastalıklarla ilgili kenar durmaları söz konusu değildir. Herkesin kendi üzerine düşenleri aksatmadan  sıkı sıkıya yapmaları memleket millet menfaatine olacaktır.

KAYNAKLAR
1- HS Saltık, M Kale. Mavidil Virus Hastalığı Bluetongue Virus Disease. MAKÜ Sag. Bil. Enst. Derg. 2017, 5(1): 32-44
2- TE Walton.The History of Bluetongue and a Current Global Overview. Vet Ital. 2004 Jul-Sep;40(3):31-8.
3- World Health Organisation. Bluetongue. http://www.oie.int/en/animal-health-in-the-world/animal-diseases/bluetongue/
4- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Mavidil Hastalığına Karşı Korunma ve Mücadele Yönetmeliği. Resmi Gazete Tarih: 15.04.2018 ve Sayı :  30392