Bölgede son dönemde artan Ukrayna saldırıları nedeniyle yaşanan gelişmeler üzerine Rusya Tarım Bakanlığı’ndan açıklama geldi. Bakanlık, tarım ürünleri sevkiyatının kesintiye uğramaması için alternatif lojistik güzergahlarının değerlendirildiğini duyurdu.

Yapılan açıklamada, Azak Denizi’ndeki mevcut durumun Rusya’nın iç piyasasındaki gıda arzını ya da ihracat faaliyetlerini olumsuz etkilemesinin beklenmediği vurgulandı. Ülkenin farklı bölgelerinde tarım ürünlerinin sevkiyatını sürdürebilecek yeterli kapasitenin bulunduğu belirtilirken, ihtiyaç duyulması halinde lojistik akışların alternatif rotalara yönlendirileceği ifade edildi.

Bakanlık ayrıca, ilgili kurumlarla koordinasyon halinde alternatif sevkiyat hatları üzerinde çalışmaların sürdüğünü bildirdi.

Rusya’nın tahıl ihracatında kritik rol üstlenen Azak Denizi ve çevresindeki limanlar, son haftalarda Ukrayna’nın insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırıların hedefi haline geldi. Bölgedeki güvenlik risklerinin artması, küresel tahıl ticaretinde arz ve fiyatlamalara ilişkin belirsizlikleri de beraberinde getiriyor.

Küresel ölçekte tarım ve gıda ticaretinin giderek daha stratejik hale geldiği günümüzde elde edilen veriler, uluslararası pazarda söz sahibi olan ülke sayısının oldukça sınırlı olduğunu da ortaya koyuyor. Yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık küresel tarım ve gıda ticaretinin önemli bir bölümü belirli ülkelerin elinde bulunurken, ilk 10 ihracatçı ülke dünya ihracatının yaklaşık yarısını gerçekleştiriyor. İlk 30 ülkenin toplam payı ise yüzde 80’in üzerine çıkıyor.

Türkiye, ihracat performansıyla birçok önemli üretici ülkeyi geride bıraktı. İngiltere, İtalya, Rusya, Yeni Zelanda, Almanya, Vietnam, İspanya ve Ukrayna’nın önünde yer alan Türkiye, uluslararası pazardaki rekabet gücünü bir kez daha ortaya koydu. Bu tablo, Türkiye’nin yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte de güvenilir ve güçlü bir tarım ve gıda tedarikçisi olduğunu gösteriyor.

Öte yandan araştırma, dünya tarım ve gıda ihracatında Amerika kıtasının belirleyici rolünü sürdürdüğünü ortaya koyuyor. ABD, Brezilya, Kanada ve Meksika birlikte küresel tarım ve gıda ihracatının yaklaşık yüzde 30’unu gerçekleştiriyor. Özellikle tahıl, et, yağlı tohumlar ve işlenmiş gıda ürünlerinde bu dört ülke dünya arzının en önemli aktörleri arasında yer alıyor.

Dünyanın en büyük tarımsal üreticilerinden biri olan Çin ise yüksek üretim kapasitesine rağmen ürünlerinin büyük bölümünü iç pazarda tüketmesi nedeniyle ihracatta ABD ve Brezilya’nın gerisinde kalıyor. Avrupa’da ise Fransa, Hollanda ve Almanya; yüksek katma değerli tarım ürünleri, gelişmiş lojistik altyapıları ve güçlü ihracat ağlarıyla küresel pazardaki etkisini sürdürüyor.

Protestoların fitilini, Kosova Gıda ve Veterinerlik Ajansı’nın (AUV) 2 Temmuz’da söz konusu süt işleme tesisinde gerçekleştirdiği kapsamlı denetimler ateşledi. Denetimlerde tespit edilen bazı uygunsuzluklar nedeniyle fabrikanın üretim faaliyetleri 7 gün süreyle durdurulurken, üreticilerden süt alımı da geçici olarak askıya alındı.

Sütlerini teslim edemeyen üreticiler, ekonomik açıdan ciddi kayıplar yaşadıklarını belirterek bakanlık önünde bir araya geldi. Üreticiler, laboratuvar analizlerinin bir an önce tamamlanmasını, sonuçların kamuoyuyla paylaşılmasını ve fabrikanın yeniden faaliyete geçirilmesini talep etti.

Eylem sırasında üreticiler, tankerlerle getirdikleri yüzlerce litre sütü bakanlık binasının önüne dökerek tepkilerini ortaya koydu. Protestocular ayrıca, çevre ülkelerden piyasa fiyatının altında gerçekleştirilen süt ve süt ürünleri ithalatının yerli üreticiyi zor durumda bıraktığını savunarak bu konuda da önlem alınmasını istedi.

İç piyasadaki süt ve süt ürünleri ihtiyacının yüzde 70’ten fazlasını ithalat yoluyla karşılayan Kosova, Türkiye’den de UHT süt, süt tozu, yoğurt, çeşitli peynirler ve tereyağı başta olmak üzere işlenmiş süt ürünleri ithal ediyor.

Protestonun ardından Kosova Tarım, Ormancılık ve Kırsal Kalkınma Bakanı Armend Muja, üretici temsilcileriyle görüşerek taleplerini dinledi.

Öte yandan Kosova Gıda ve Veterinerlik Ajansı, denetimler sırasında tesiste yürürlükteki mevzuata aykırı bazı eksikliklerin tespit edildiğini açıkladı. Kurumdan yapılan açıklamada, laboratuvar analizlerinin tamamlanmasının ardından nihai değerlendirmenin yapılacağı ve tesis hakkında verilecek kararın elde edilecek bulgular doğrultusunda şekilleneceği belirtildi.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre haziran ayında fiyatı en fazla artan kalem “diğer taze meyveler” oldu. Bu grupta fiyat artışı yüzde 54,26’ya ulaşarak zirveye yerleşti.

Bunu yüzde 44,55 ile yumrulu sebzeler, yüzde 17,35 ile soğutulmuş sebzeler izledi. Gıda grubunda taze turunçgillerde yüzde 12,85, konserve edilmiş veya işlenmiş balık ürünlerinde yüzde 8,05 ve dondurmalarda yüzde 6,27 oranında artış kaydedildi.

FİYATI GERİLEYEN ÜRÜN GRUPLARI

Aynı dönemde bazı sebze ve meyve gruplarında ise dikkat çekici düşüşler yaşandı. Özellikle meyvesi yenen taze veya soğutulmuş sebzelerde fiyatlar yüzde 37,64 oranında geriledi.

Yeşil yapraklı sebzelerde yüzde 24,8, yeşil baklagil sebzelerinde ise yüzde 14,21 oranında düşüş görüldü. Taze üzümsü meyveler ile tropikal meyvelerde de fiyatların aşağı yönlü hareket ettiği kaydedildi.

GIDA DIŞI KALEMLERDE HAREKETLİLİK

Haziran ayında sadece gıda ürünleri değil, ulaşım kalemlerinde de fiyat değişimleri yaşandı. Hava yolu ile yurt dışı yolcu taşımacılığı ve motorin gibi ulaştırma başlıklarında da endeks hareketliliği dikkat çekti.

Yeni düzenlemeye göre, Sağlık Bakanlığı tarafından onaylanan ve ruhsatlandırılan tıbbi bitki çayları; standart dozu, kullanım şekli, özel uyarıları ve üretim koşulları belirlenmiş, tedavi amacıyla kullanılan bitkisel preparatlar olarak değerlendirilecek. Bu kapsamda yer alan ürünlerin satışı sadece eczaneler aracılığıyla yapılabilecek.

Buna karşılık, gıda amacıyla tüketilen bitki ve meyve çayları ile takviye edici gıdalar düzenlemenin dışında bırakıldı. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın sorumluluğunda bulunan bu ürünlerin market, aktar ve benzeri satış noktalarındaki satışı devam edecek. Ancak söz konusu ürünler tedavi amacıyla değil, beslenmeye destek veya tüketim amaçlı gıda ürünü olarak değerlendirilecek.

Düzenlemeyle birlikte “tıbbi bitki çayı” ile “gıda amaçlı bitki çayı” arasındaki ayrım da netleştirildi. Buna göre tıbbi bitki çayları; farmakope standartlarına uygun bitkilerden üretilen, etkinliği bilimsel verilerle desteklenen ve tedavi ya da hastalıklardan korunma amacı taşıyan ürünler olarak tanımlandı. Market ve aktarlarda satılan gıda amaçlı bitki çaylarının ise bu kapsamda değerlendirilmeyeceği belirtildi.

Öte yandan, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından yürütülecek ruhsatlandırma sürecinde firmaların ürünlerinin kalite, etkinlik ve güvenliğini bilimsel verilerle ortaya koyması gerekecek. Ruhsat almayan hiçbir tıbbi bitki çayı piyasaya sunulamayacak. Ayrıca eczanelerde eczacılar tarafından hazırlanan majistral bitki çayları da yeni düzenleme kapsamında değerlendirilecek.

Yeni yönetmelikle tıbbi bitki çaylarının tanıtım ve reklam faaliyetlerine de sınırlama getirildi. Buna göre söz konusu ürünlerin televizyon, sosyal medya ve dijital platformlar üzerinden reklamı yapılamayacak. Tanıtımlar yalnızca eczane ortamında ve kurum tarafından onaylanan bilgilendirme içerikleriyle gerçekleştirilebilecek.

Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren düzenlemeyle birlikte, tedavi amacı taşıyan tıbbi bitki çaylarının üretim, ruhsatlandırma ve satış süreçleri Sağlık Bakanlığı denetiminde yürütülecek.

TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, haziran ayı değerlendirmesinde üretici ile market arasındaki fiyat makasının açılmaya devam ettiğine dikkat çekti. Bayraktar, üreticide 18 lira 75 kuruşa satılan elmanın markette 89 lira 87 kuruşa kadar yükseldiğini belirterek, fiyat farkının yüzde 379,3’e ulaştığını söyledi. Böylece elma, tüketiciye üretici fiyatının yaklaşık 4,8 katına ulaştı.

Elmayı üretici-market fiyat farkında yüzde 284,2 ile havuç, yüzde 283,5 ile çilek, yüzde 251,3 ile yeşil fasulye ve yüzde 246,9 ile kiraz takip etti.

Markette zam şampiyonu çilek oldu

Haziran ayında markette takip edilen 38 ürünün 21’inde fiyat artışı yaşanırken, 17 üründe ise fiyatlar geriledi.

Markette fiyatı en fazla artan ürün yüzde 81 ile çilek oldu. Çileğin ardından havuç, kabak, kuru soğan ve patates en fazla zamlanan ürünler arasında yer aldı.

Aynı dönemde markette fiyatı en fazla düşen ürün ise yüzde 37,8 ile domates oldu. Domatesi sırasıyla karpuz, nohut, kuru üzüm ve yumurta izledi.

Üreticide en fazla artış kabakta

Üretici fiyatlarına bakıldığında ise takip edilen 30 ürünün 12’sinde fiyat artışı, 9’unda fiyat düşüşü görülürken, 9 üründe herhangi bir değişiklik yaşanmadı.

Üreticide haziran ayında fiyatı en fazla artan ürün yüzde 112,5 ile kabak oldu. En yüksek fiyat düşüşü ise yüzde 54,8 ile karpuzda kaydedildi.

Tarımsal girdi maliyetleri artmaya devam ediyor

TZOB Başkanı Şemsi Bayraktar, tarımsal üretimde maliyet baskısının sürdüğünü belirterek, gübre, yem, elektrik ve tarım ilacı fiyatlarında yıllık bazda önemli artışlar yaşandığını ifade etti.

Son bir yılda amonyum sülfat gübresinin fiyatı yüzde 77,9, amonyum nitrat gübresinin fiyatı yüzde 72,4 arttı. Aynı dönemde besi yemi yüzde 30,9, süt yemi yüzde 29,2, elektrik fiyatları yüzde 25,1 ve tarım ilacı fiyatları ise yüzde 27,8 zamlandı.

Mazot fiyatı haziran ayında bir önceki aya göre yüzde 2,7 gerilerken, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 31,5 artış gösterdi.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada restoran ve kafalarda uygulanacak “şeffaf menü” sistemine ilişkin bilgi verdi. Uygulamanın hayata geçirilmesiyle birlikte tüketicilerin sipariş vermeden önce tercih edecekleri ürünlerin içeriğini ayrıntılı şekilde inceleyebileceğini belirten Yumaklı, bunun hem bilinçli tüketimi teşvik edeceğini hem de vatandaşların daha sağlıklı seçimler yapmasına katkı sağlayacağını ifade etti.

Yeni düzenleme kapsamında restoran ve kafelerde sunulan yiyecek ve içeceklerin içeriğinde bulunan malzemeler, alerjen unsurlar ile enerji (kalori) değerleri menülerde, dijital ekranlarda veya QR kod aracılığıyla erişilebilir olacak.

Bakan Yumaklı paylaşımında, “Restoran ve kafelerde şeffaf menü uygulamasına geçişi zorunlu hale getiriyoruz. Artık sipariş verirken yemeğinizin içindeki malzemeleri, alerjenleri ve enerji (kalori) değerlerini menülerden, dijital ekranlardan veya QR kodlarla şeffafça görebileceksiniz. Sağlığınız ve kişisel tercihleriniz için en doğru seçimi yapabilmeniz adına denetim artık sizin de elinizde.” ifadelerini kullandı.

Denetimlerde, İstanbul Bağcılar'da faaliyet gösteren bir firmanın ürettiği dana kıymada kanatlı eti ile sakatat (taşlık) bulunduğu belirlendi.

Listenin en dikkat çeken tespitlerinden biri ise Ankara Polatlı'da üretimi yapılan dana sucukta ortaya çıktı. Bakanlığın açıklamasına göre, "dana sucuk" olarak satışa sunulan üründe sakatat (dil) kullanıldığı tespit edildi.

Ankara Yenimahalle'de üretilerek "%100 piliç eti" etiketiyle piyasaya sunulan köfte ürününde de mekanik ayrılmış kanatlı eti kullanıldığı belirlendi.

Süt ürünlerinde de uygunsuzluklar var

Güncellenen listede süt ve süt ürünleri de yer aldı. Burdur'da üretilen tam yağlı kremada bitkisel yağ tespit edilirken, Tekirdağ'da üretilen yarım yağlı yoğurdun ise etiketinde belirtilen yağ oranını karşılamadığı belirlendi.

Tarım ve Orman Bakanlığı, tüketicilerin güvenilir gıdaya ulaşabilmesi amacıyla denetimlerin aralıksız sürdürüldüğünü belirterek, uygunsuzluk tespit edilen ürün ve firmaları kamuoyuyla paylaşmaya devam edeceğini bildirdi.

Saray Bahçelerinden Sandıklara: Tarhun, Misk ve Isırgan Tohumu

Bugün mutfakta baharat dediğimizde aklımıza pul biber, karabiber ve kimyondan ötesi pek gelmiyor. Oysa Osmanlı saray mutfağı, aromatik otlar ve tohumlar konusunda tam bir deryaydı.

Tarhun Otu: Özellikle et ve tencere yemeklerine sirkeyle birleştiğinde muazzam bir derinlik katan tarhun, Anadolu’nun bazı yörelerinde hâlâ dirense büyük şehirlerin mutfaklarından neredeyse tamamen silindi.

Misk ve Amber: Tatlılarda ve şerbetlerde bir "imza dokunuş" olarak kullanılan bu hayvansal ve bitkisel aromalar, yerini yapay vanilinlere ve endüstriyel esanslara bıraktı.

Kendir Tohumu ve Isırgan Tohumu: Eski helva ve macunların vazgeçilmezi olan bu tohumlar, hem şifa niyetine tüketilir hem de tatlılara çıtır bir doku katardı.

Unutulan Meyveler ve Erimiş Tatlar: Ahlat, Müşmüle ve Çağla Turşusu

Endüstriyel tarım, tezgâhları kusursuz görünümlü ama tek tip meyvelerle doldurdu. Bu süreçte yabani ve "zor" meyveler hafızamızdan silindi.

Ahlat (Yabani Armut): Sert ve buruk tadıyla bilinen ahlat, eskiden sonbaharın gelişiyle toplanır, samanların arasında olgunlaştırılır veya muazzam turşuları (ahlat baranası) yapılırdı.

Hünnap ve Üvez: Pazar tezgahlarında nadiren gördüğümüz, gördüğümüzde ise ne yapacağımızı bilemediğimiz bu meyveler, eski kış gecelerinin en masum atıştırmalıkları ve komposto malzemeleriydi.

Çağla ve Ham Erik Turşusu: Meyveyi sadece taze tüketmeye alışık modern damaklar için unutulmuş bir lezzet kombinasyonu. Osmanlı’da etli yemeklerin yanına asidite katması için bu ekşi turşular sıklıkla ikram edilirdi.

Kilerlerin Gizli Kahramanları: Kavut ve Tarhana Çeşitleri

Geçmişte kışa hazırlık ritüelleri mutfağın kalbiydi. Şimdilerde ise hazır çorbalar ve paketli gıdalar bu ritüelleri öldürdü.

Kavut: Kavrulmuş buğday veya arpa ununun, ceviz ve pekmezle karıştırılmasıyla yapılan bu kadim kahvaltılık/tatlı, özellikle Doğu Anadolu'da enerji deposu olarak tüketilirdi. Bugün yerini mısır gevreklerine bıraktı.

Kızılcık (Eren) Tarhanası: Klasik tarhanayı hepimiz biliriz ancak kızılcık meyvesiyle yapılan, pembe renkli ve ekşimsi o şifa deposu tarhana, artık sadece birkaç idealist üreticinin elinde yaşıyor.

1845 yılının sonbaharında, İrlanda tarlalarında daha önce hiç görülmemiş bir şey fark edildi. Topraktan çıkarılan patatesler birkaç gün içinde çürüyor, simsiyah ve kokmuş bir çamura dönüşüyordu. Halkın neredeyse üçte ikisinin tek geçim ve besin kaynağı olan bu yumru kök, görünmez bir düşmanın saldırısı altındaydı. Bu düşman, tıp dilinde Phytophthora infestans olarak bilinen bir mantar benzeri organizmaydı (patates mildiyösü).

Tek Bir Ürüne Bağımlılığın Ölümcül Sonucu

İrlanda'da köylülerin büyük kısmı, küçük topraklarda yüksek verim sağladığı ve besleyici olduğu için sadece "Lumper" adı verilen tek bir patates çeşidini ekiyorlardı. Monokültür (tek tip ürün tarımı) adı verilen bu durum, genetik çeşitliliği sıfırladığı için felaketin boyutunu büyüttü. Hastalık bir kez girdiğinde, hiçbir tarlanın direnç gösterecek gücü yoktu.

1845-1852 yılları arasında yaşanan ve "Büyük Kıtlık" (The Great Famine) olarak tarihe geçen bu dönemde, İrlanda nüfusunun yaklaşık yüzde 20-25'i yok oldu. 1 milyondan fazla insan açlıktan ve açlığın tetiklediği tifo, kolera gibi hastalıklardan hayatını kaybetti.

Sosyal ve Demografik Kırılma: Büyük Göç

Kıtlık, İrlanda'nın sadece o gününü değil, geleceğini de tamamen değiştirdi. Açlıktan kaçmak isteyen yaklaşık 1,5 milyon İrlandalı; ABD, Kanada ve Avustralya gibi ülkelere göç etmek zorunda kaldı. "Tabut Gemileri" (Coffin Ships) olarak anılan yetersiz ve sağlıksız gemilerle yapılan bu yolculuklar, Atlantik'i bir mezarlığa çevirdi.

Bu göç dalgası dünyada eşine az rastlanır bir demografik boşalmaya yol açtı. Kıtlık öncesi 8,5 milyona dayanan İrlanda nüfusu, kıtlık sonrasında hızla düştü ve modern dünyada nüfusu hala 19. yüzyıl başındaki seviyesine ulaşamamış nadir ülkelerden biri olarak kaldı.

Siyasi Yankılar ve Osmanlı’nın Yardımı

Kıtlık sadece biyolojik bir felaket değildi; dönemin sömürgeci İngiliz yönetiminin (Wellington ve Russell hükümetleri) katı serbest piyasa politikaları ve adadaki tahılı İngiltere'ye ihraç etmeye devam etmesi krizi derinleştirdi. Bu durum, İrlanda milliyetçiliğini ve İngiltere'ye olan öfkeyi körükleyerek ilerleyen yıllarda bağımsızlık mücadelesinin en büyük yakıtı oldu.

Dönemin küresel dayanışma örneklerinden biri ise binlerce kilometre uzaktan geldi. Osmanlı Padişahı Sultan Abdülmecid, İrlanda halkına 1.000 sterlinlik nakdi yardımın yanı sıra tahıl yüklü üç gemi gönderdi. İngiliz yönetiminin engelleme çabalarına rağmen gemiler Dublin'in kuzeyindeki Drogheda limanına yanaşarak hayati bir yardım ulaştırdı.

Bakanlığın güncellediği “Sağlığı Tehlikeye Düşürecek Gıdalar” ile “Taklit veya Tağşiş Yapılan Gıdalar” listeleri, gıda sektöründe usulsüzlüklerin devam ettiğini ortaya koydu.

Denetimlerde sadece tek bir ürün grubu değil, tüketicilerin günlük olarak sıklıkla tercih ettiği birçok gıda ürünü mercek altına alındı. Tereyağı, yoğurt, kaşar peyniri, sucuk, köfte, kebap, kıyma, zeytinyağı, bal, ayran, baharat, içli köfte ve kavurma gibi ürünlerde çeşitli uygunsuzluklar tespit edildi.

Listenin en dikkat çeken bölümü ise Gaziantep ve Mersin'deki iki işletmede ortaya çıkan tek tırnaklı hayvan eti tespiti oldu. Yapılan analizlerde, içli köfte ve dana kavurma ürünlerinde mevzuata aykırı içerik bulunduğu belirlendi.

Tarım ve Orman Bakanlığı, tüketici sağlığının korunması amacıyla denetimlerin artırılarak devam edeceğini vurguladı. Yetkililer, vatandaşların etiket bilgilerini dikkatle incelemeleri ve güvenilir satış noktalarını tercih etmeleri konusunda uyarıda bulundu.

Türkiye’de dondurma kültürü oldukça köklü bir geçmişe sahip. Özellikle Kahramanmaraş dondurması, salep ve keçi sütüyle hazırlanan kendine özgü yapısıyla dünya çapında tanınırken, ülkenin farklı bölgelerinde de çeşitli dondurma türleri üretiliyor. Yaz aylarında artan sıcaklıklarla birlikte dondurma tüketimi de önemli ölçüde yükseliyor. Uzmanlar, dondurmanın içerdiği süt sayesinde kalsiyum ve protein kaynağı olduğunu, kontrollü tüketildiğinde vücuda enerji verdiğini belirtiyor. Soğuk yapısı nedeniyle sıcak havalarda serinleme hissi oluşturan dondurma, aynı zamanda insanların ruh hali üzerinde de olumlu etkiler yaratabiliyor. İçeriğinde bulunan şeker ve süt ürünleri, beyinde mutluluk hissiyle ilişkilendirilen bazı hormonların salgılanmasını destekleyebiliyor.

Ancak son yıllarda yaşanan ekonomik gelişmeler, dondurma tüketim alışkanlıklarını da etkilemeye başladı. Artan üretim maliyetleri nedeniyle Türkiye genelinde olduğu gibi Ankara’da da dondurma fiyatları yükseliş gösteriyor. Birçok işletmede bir top dondurmanın fiyatı 40 liradan başlayıp 80 liraya kadar çıkabiliyor. Özellikle kaliteli süt, doğal salep ve diğer hammaddelerde yaşanan fiyat artışları üreticileri zor durumda bırakıyor.

İşletmeciler, yalnızca hammadde maliyetlerinin değil, enerji, kira, ambalaj ve işçilik giderlerinin de önemli ölçüde arttığını ifade ediyor. Özellikle gerçek salep kullanılarak üretilen dondurmaların maliyetleri her geçen yıl yükselirken, bu durum doğrudan satış fiyatlarına yansıyor. Esnaf, artan giderler karşısında fiyat güncellemesinin kaçınılmaz hale geldiğini belirtirken, tüketiciler ise dondurmanın artık eskisi kadar kolay ulaşılabilir bir ürün olmadığını dile getiriyor.

Bir zamanlar çocukların harçlıklarıyla rahatlıkla alabildiği dondurma, günümüzde aile bütçelerinin hesaplanarak tüketilen ürünleri arasına girmiş durumda. Özellikle birden fazla çocuğu bulunan aileler için basit bir dondurma alışverişi dahi ciddi bir harcama kalemi haline gelebiliyor. Bu durum, Türkiye’de yaşanan ekonomik sıkıntıların gündelik yaşama nasıl yansıdığını gösteren örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.

Dondurma hâlâ yazın en sevilen lezzetlerinden biri olmayı sürdürüyor. Ancak bugün gelinen noktada, serinleten bir tatlıdan çok daha fazlasını ifade ediyor. Bir top dondurmanın fiyatı; süt üretiminden enerji maliyetlerine, tarımsal girdilerden vatandaşın alım gücüne kadar uzanan geniş bir ekonomik tablonun küçük ama dikkat çekici bir yansıması olarak karşımıza çıkıyor. Yaz sıcakları devam ederken, dondurma tezgâhlarının önünde oluşan kuyruklar kadar, vatandaşın cebindeki hesabın da bu yazın önemli gündemlerinden biri olacağı görülüyor.

Giresun’un simge markaları arasında yer alan Tirebolu 42 Çay Gıda Pazarlama Sanayi AŞ hakkında karar veren Tirebolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, şirketin iflasına hükmetti. Kararın ardından Tirebolu İcra Dairesi tarafından müflis şirket hakkında “adi tasfiye” süreci başlatıldı.

Resmi kayıtlara göre şirketin iflas tarihi 14 Mayıs 2026 olarak belirlendi. Böylece Cumhuriyet tarihinin en köklü çay markalarından biri olarak gösterilen Tirebolu 42 Çay faaliyetlerine son vermiş oldu.

Mahkeme kararında, şirketten alacaklı olanlar ile şirket malları üzerinde hak iddiasında bulunan kişilerin, iflas ilanının ardından bir ay içerisinde gerekli belgelerle birlikte iflas dairesine başvuruda bulunmaları gerektiği belirtildi.

Adını Kurtuluş Savaşı’nın kahramanlarından aldı

Markanın isminde yer alan “42” rakamı ise tarihi bir anlam taşıyor. Tirebolu 42 Çay, adını Kurtuluş Savaşı yıllarında önemli görevler üstlenen Tirebolulu komutan Hüseyin Avni Alparslan’ın komutasındaki 42. Gönüllü Alay’dan alıyordu.

Mustafa Kemal Atatürk’ün çağrısıyla Ankara Hükümeti’ne destek veren gönüllü birlikler arasında yer alan 42. Gönüllü Alay, özellikle Koçgiri ve Sakarya cephelerinde gösterdiği mücadeleyle tarihte önemli bir yer edinmişti.

Bir döneme damga vuran ve Türkiye’nin en eski çay markalarından biri olarak bilinen Tirebolu 42 Çay’ın iflası, sektörde de dikkat çeken gelişmeler arasında yer aldı.

İtirazlar Sonuç Verdi: Tedbir Kaldırıldı

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın, beyaz et sektöründe piyasa dengesini bozduğu ve fahiş fiyat artışlarına neden olduğu iddia edilen şirketlere yönelik başlattığı operasyonlar ve hukuki süreç devam ediyor. Süreç kapsamında sektörün önde gelen birçok firmasına yönelik denetim kayyumu tedbiri uygulanmıştı.

Ancak denetim kayyumu atanan dört büyük üretici şirketin yaptığı itirazlar mahkeme tarafından haklı bulundu. Mahkeme; Gedik Piliç, Erpiliç, Keskinoğlu ve Lezita hakkında uygulanan denetim kayyumu tedbirinin durdurulmasına karar verdi. Bu kararla birlikte, söz konusu dört dev şirket üzerindeki denetim kayyumu uygulaması resmen sona ermiş oldu.

Beyaz et sektörüne yönelik yürütülen bu geniş çaplı soruşturmada, daha önce haklarında denetim kayyumu kararı verilen ve süreçleri takip edilen şirketler arasında şu markalar yer alıyordu:

-Banvit

-Akpiliç

-Bakpiliç

-Aspiliç

-Bupiliç

-Erpiliç

-Gedik Pazarlama

- Hastavuk

-Keskinoğlu

-Şenpiliç

-Orvital

-Aypi

Lezita

Sektördeki fahiş fiyat iddialarına ilişkin hukuki sürecin sonraki aşamaları kamuoyu tarafından yakından takip ediliyor.

İYİ Parti Grup Başkanvekili ve Balıkesir Milletvekili Op. Dr. Turhan Çömez, kırmızı et ve beyaz et sektörlerinde son yıllarda yaşanan yüksek fiyat artışlarının, piyasadaki rekabet ihlallerinin ve yürütülen soruşturma süreçlerinin araştırılması amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na araştırma önergesi sundu.

Çömez, önergesinde özellikle beyaz et ve kırmızı et fiyatlarındaki artışların vatandaşların mutfak bütçesini olumsuz etkilediğini belirterek, fiyat yükselişlerinin nedenlerinin tüm yönleriyle incelenmesi gerektiğini ifade etti.

Önergede, son yıllarda kırmızı et fiyatlarında dikkat çekici artışlar yaşandığına işaret edilerek, dana karkas et fiyatının 2021 yılında kilogram başına 38,65 lira seviyesindeyken 2026 yılı itibarıyla 584 liraya kadar yükseldiği belirtildi. Marketlerde dana eti fiyatlarının ise kilogram başına 700 ila 900 lira bandına ulaştığı kaydedildi.

Beyaz et sektöründe de maliyet artışlarının üzerinde zamlar yapıldığı savunulan önergede, özellikle mangallık olarak tüketilen parçalanmış tavuk ürünlerinde yüzde 115’e varan fiyat artışlarının gözlendiği ifade edildi. Bütün tavuk fiyatlarında ise yüzde 45 ila 60 arasında artış yaşandığı öne sürüldü.

Çömez, 12 Haziran 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı tarafından duyurulan ve kamuoyunda “Beyaz Et Operasyonu” olarak bilinen soruşturmaya da değinerek, İstanbul merkezli 8 ilde gerçekleştirilen operasyon kapsamında 13 şirkete denetim kayyımı atandığını ve 32 şüpheli hakkında gözaltı kararı verildiğini hatırlattı.

Önergede, yürütülen operasyonların sektördeki sorunların boyutunu ortaya koyduğu belirtilirken, Rekabet Kurulu’nun piyasa denetimi ve rekabetin korunması konusunda yetersiz kaldığı iddia edildi. Para cezalarının caydırıcı olmadığı savunulan metinde, sektördeki oligopol yapıların kırılamadığı görüşüne yer verildi.

İYİ Parti’nin araştırma talebinde ayrıca, soruşturma süreçlerinde gerçekleştirilen kayyım atamalarının ve diğer uygulamaların hukuk devleti ilkeleri açısından değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi. Ticari faaliyetlerin kesintiye uğratıldığı, şeffaflık eksikliği bulunduğu ve bazı uygulamaların ekonomik riskler oluşturduğu yönündeki iddiaların araştırılması istendi.

Çömez, kırmızı et ve beyaz et sektörlerindeki fiyat artışlarının gerçek nedenlerinin, rekabet mekanizmalarının etkinliğinin, denetim kurumlarının performansının ve yürütülen soruşturmaların hukuki boyutunun TBMM bünyesinde kurulacak bir araştırma komisyonu tarafından incelenmesini talep etti.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, son dönemde beyaz et sektöründe yaşanan fiyat artışlarına ilişkin olarak kamuoyuna yansıyan şikâyet ve ihbarlar üzerine soruşturma başlattı. Soruşturma kapsamında, sektörde faaliyet gösteren bazı şirketler ile şirket yetkililerinin haksız fiyat artışı iddiaları, fiyatlama süreçleri ve piyasa düzenine etkileri mercek altına alındı.

Yapılan incelemelerde bazı şirket yetkililerinin fiyat oluşum süreçlerine etki edebilecek şekilde birlikte hareket ettikleri, arz, satış ve fiyatlama politikalarının tüketici aleyhine sonuç doğuracak biçimde yönlendirildiği ve bu durumun serbest piyasa düzeni ile adil rekabet ortamını bozduğu tespit edildi.

8 İlde Eş Zamanlı Operasyon

Soruşturma kapsamında İstanbul merkezli 8 ilde eş zamanlı operasyon düzenlendi. Operasyonda 28 şüpheli, “suç işlemek amacıyla örgüt kurma, yönetme ve örgüte üye olma”, “fiyatları etkileme” ve “satıştan kaçınma” suçlamalarıyla gözaltına alındı. 4 şüpheli hakkında ise yakalama çalışmalarının sürdüğü bildirildi. Ayrıca 13 şirkete denetim kayyımı atandı.

Kayyım Atanan Şirketler

Denetim kayyımı atanan şirketler arasında Şenpiliç Gıda Sanayi A.Ş., Orvital Organik Gıda Ürün ve Danışmanlık Ltd. Şti., AS Ofis Damızlık Yumurta Yem Gıda A.Ş., Bakpiliç Entegre Tavukçuluk A.Ş., Banvit Bandırma Vitaminli Yem Sanayi A.Ş., Bupiliç Entegre Gıda Ticaret A.Ş., Akpiliç Ticaret Ltd. Şti., Erpiliç Entegre Tavukçuluk A.Ş., Hastavuk Gıda Tarım Hayvancılık A.Ş., Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşletmeleri A.Ş., Abalıoğlu Lezita Gıda A.Ş., Ay-Pi Tavukçuluk Gıda A.Ş. ve Gedik Tavukçuluk ve Tarım Ürünleri A.Ş. yer aldı.

Akın Gürlek’ten Açıklama

Adalet Bakanı Akın Gürlek, NSosyal hesabından yaptığı açıklamada vatandaşların temel gıda ürünlerine adil, güvenli ve makul koşullarda ulaşabilmesinin devletin öncelikli konuları arasında olduğunu vurguladı.

Gürlek açıklamasında, “Beyaz et sektöründe piyasa işleyişini bozarak haksız fiyat artışlarına ve tüketici mağduriyetine yol açtığı değerlendirilen eylemlere yönelik, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığımız koordinesinde 8 ilde eş zamanlı adli operasyon gerçekleştirilmiştir. Milletimizin temel gıda tedarik zincirinin kesintiye uğramaması ve ticari faaliyetlerin hukuka uygun, şeffaf ve denetlenebilir şekilde sürdürülebilmesi amacıyla 13 şirkete denetim kayyımı atanmıştır. Serbest rekabeti ihlal ederek fiyatları tüketici aleyhine yönlendirdiği değerlendirilen 32 şüpheli hakkında gözaltı, arama ve el koyma işlemleri uygulanmıştır” ifadelerini kullandı.

Bakan Gürlek, piyasa düzenini bozan ve haksız kazanç sağlamaya yönelik hiçbir usulsüzlüğe müsamaha gösterilmeyeceğini de kaydetti.

FAO Konseyinin 181. Oturumunun başladığı 8 Haziran'dan bu yana yoğun bir diplomasi trafiği yürüten Eker, 40 civarında ülkenin temsilcisiyle birebir görüştü. Adaylık sürecini ve vizyonunu anlatan Eker, FAO bünyesinde görev yapan Türk personelle de bir araya gelerek sorun ve önerilerini dinledi.

"Türkiye İlk Defa Aday Gösterdi"

Temaslarının ardından açıklamalarda bulunan Mehmet Mehdi Eker, bu adaylığın Türkiye için yeni bir dönemin başlangıcı olduğunu belirterek şunları söyledi:

"Türkiye Cumhuriyeti ilk defa FAO Genel Direktörlüğüne bir aday gösterdi. Bunun milletimiz, ülkemiz ve bütün insanlık için inşallah hayırlar getirmesini diliyorum. Sayın Cumhurbaşkanımızın tensipleriyle ve onun ilanıyla; Türkiye bir yola çıktı. Türkiye, Cumhurbaşkanımızın liderliğinde uluslararası alanda da uluslararası kuruluşlarda da görünürlüğünü ve etkinliğini daha iyi bir noktaya taşıdı. Türkiye'nin bugüne kadar yaptığı dış politikayla ilgili hamlelerinin yanında, bu da önemli bir adım."

FAO'nun 193 üyesiyle gıda ve tarım alanında küresel bir referans kuruluşu olduğunu hatırlatan Eker, örgütün dünya gıda kodeksini hazırladığını ve devasa bir istatistik veri ağına sahip olduğunu vurguladı.

"Gıda Güvenliği Küresel Bir Güvenlik Meselesidir"

Dünyadaki gıda adaletsizliğine ve israfa dikkat çeken Eker, küresel açlıkla mücadelenin hayati önemini şu sözlerle aktardı:

"Gıda güvenliği esasen bir küresel güvenlik meselesidir. Eğer komşunuz aç ise siz güvende olmazsınız. Daha fazla gıda üretiliyor. Ancak 730 milyon insan aç. Son Körfez kriziyle buna bir 40-45 milyon daha ilave olması bekleniyor. Bu, 800 milyona varacak demektir. 1,4 milyar insan obeziteden şikayetçi, 2,3 milyar insan da yetersiz ve dengesiz besleniyor. Yani tabağında bir şey var ama yedikleri ihtiyaçlarını sağlıklı bir beden ve zihin ve hayat için gerekli mikro besin elementlerini içermiyor. Şimdi durum bu dünyada. Çok dengesiz. Ayrıca üretilen toplam gıdanın 3'te 1'i de ya kaybediliyor ya da israf ediliyor."

Geçen hafta İstanbul’da düzenlenen Sıfır Atık Forumu’na da değinen Eker, en makul yolun fazla üretimden ziyade mevcut üretimi korumak ve adil dağıtmak olduğunu belirterek, "Orada ülkeler dile getirdiler; en makul ve en hikmetli yol, fazla üretimden ziyade mevcut üretimi muhafaza etmek, insanın faydalanacağı hale getirmektir ve adil dağıtımdır. Adil dağıtımın yeryüzündeki en hikmetli ifadesi Hazreti Muhammed'in (SAV) bir hadisi şerifidir: 'Komşusu aç iken, tok yatan bizden değildir.' Dolayısıyla bu anlayış ile dünya gıda güvenliği konusunda çalışmalı." dedi.

Küçük Aile İşletmelerine Koruma Kalkanı

Tarımda yapay zeka ve yeni teknolojilerin entegrasyonu kadar, dünyadaki üretimin yüzde 80'ini sırtlayan küçük aile işletmelerinin korunmasının da şart olduğunu ifade eden Eker, şu değerlendirmede bulundu:

"Küçük aile işletmelerinin korunması, desteklenmesi, bunların mutlaka tarımsal üretim ve yetiştiricilik faaliyeti içerisinde bulunmasını sağlamak esastır. Neden? Çünkü bunlar için üretim, tarım ve gıda bir hayat tarzıdır. Bir kültürdür. Oradan çıktıklarında bir daha onları oraya geri getirmek çok zordur. Bu çok iyi bir şey ancak şöyle bir risk taşıyor, onlar kar amaçlı meseleye yaklaştıklarından hep alternatif maliyete bakarlar. Yatırdıkları parayı, başka bir sektörde daha fazlasını kazanırlarsa oradan çıkma hisleri var. O zararı sürdürmek istemezler. Çünkü temel motivasyon kardır. Şimdi küçük aile işletmeleri, bunlarla rekabet edemez. Onun için onları orada tutmak lazım. Bu dünyadaki gıda güvenliğini sağlamanın, sigortalamanın adeta yollarından bir tanesidir. Onun için FAO kaynaklarının orta ölçekli, küçük ölçekli dünyadaki işletmeleri çiftçilere, aile çiftliklerine tahsis edilmesini buraya daha çok kaynak aktarılmasını temin etmek gerekiyor."

Eker, yeni üretim alanlarına büyük bütçeler harcamak yerine, israfı önlemenin ve 11 milyar insana yetecek mevcut gıdayı korumanın çok daha akıllıca ve ucuz bir yol olduğunu belirterek, kampanyasında da bu vizyonu anlattığını söyledi.

Türkiye'nin Tarım Perspektifi Dünyaya Rol Model

Seçim kampanyasının Türkiye’nin küresel gıda politikalarından izler taşıdığını belirten Eker, Türkiye'nin son 20 yılda tarımsal hasılada Avrupa birincisi olduğunu, Karadeniz Tahıl Girişimi ile 30 milyon ton hububatı dünyaya ulaştırarak küresel krizi önlediğini hatırlattı. Gazze ve Suriyeli mültecilere yapılan yardımların da bu insani vizyonun parçası olduğunu ekleyen Eker, sözlerini şöyle tamamladı:

"Hedefimiz doğrudan insanidir. Yani; 'Komşusu açken tok yatan bizden değildir' anlayışının tezahürüdür. Tamamen insanidir. Tamamen kendi medeniyet anlayışımızın, medeniyet tasavvurumuzun ve insanlığa karşı duyduğumuz sorumluluğun bir tezahürüdür."

Mehmet Mehdi Eker, FAO liderliğinin Türkiye’ye geçmesi durumunda bu insani ve adil yaklaşımın küresel gıda sorunlarının çözümüne büyük katkı sunacağını belirtti. Eker, Roma'daki temaslarının ardından seçim kampanyasını Cenevre ve Etiyopya gibi çok taraflı uluslararası platformlarda sürdürecek.

Bakan Yumaklı’nın açıklamasına göre, 1-31 Mayıs 2026 tarihleri arasında Türkiye genelinde toplam 82 bin 481 gıda denetimi gerçekleştirildi. Yapılan kontrollerde mevzuata aykırı faaliyet gösterdiği tespit edilen işletmelere yönelik çeşitli yaptırımlar uygulandı.

Denetimler sonucunda uygunsuzluk tespit edilen işletmelere toplam 142 milyon 500 bin lira idari para cezası kesildi. Ayrıca halk sağlığını tehlikeye attığı değerlendirilen 19 işletme hakkında suç duyurusunda bulunuldu.

Gıda güvenliğinin sağlanması konusunda kararlılık mesajı veren Bakan Yumaklı, işini kurallara uygun şekilde yapan üretici ve işletmecilerin emeklerini korurken, fırsatçılığa da izin vermeyeceklerini vurguladı. Yumaklı, vatandaşların sağlıklı ve güvenilir gıdaya erişim hakkını güvence altına almak amacıyla denetimlerin “sıfır tolerans” ilkesiyle devam edeceğini ifade etti.

FAO Gıda Fiyat Endeksi mayısta 130,8 puan olarak gerçekleşti. Endeks, bir önceki aya göre 0,2 puan gerilerken, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 2,9 artış gösterdi. Buna rağmen Mart 2022’de kaydedilen tarihi zirvenin yüzde 18,4 altında bulunuyor.

Uzmanlar, enerji ve gübre maliyetlerindeki yükselişin tarımsal üretim üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekiyor. İran’a yönelik ABD ve siyonist rejim saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı’nda yaşanan enerji ve lojistik kaynaklı aksaklıkların yakıt ve gübre fiyatlarını yükselttiği, bunun da özellikle mısır ve pirinç başta olmak üzere birçok tarımsal ürünün üretim maliyetlerini artırdığı belirtiliyor.

Mayıs ayında tahıl fiyatları dikkat çeken bir yükseliş sergiledi. Tahıl Fiyat Endeksi yüzde 2,6 artışla 114,3 puana ulaştı. Bu artışta buğday, mısır ve pirinç fiyatlarındaki yükseliş belirleyici oldu.

Küresel buğday fiyatları üst üste dördüncü ayında da artış gösterdi. ABD başta olmak üzere önemli ihracatçı ülkelerde beklenen düşük verim ve yükselen üretim maliyetleri fiyatları yukarı yönlü etkiledi. Mısır fiyatları ise güçlü ithalat talebi ve bazı üretici ülkelerde yaşanan arz daralmalarının etkisiyle yükseldi.

Pirinç fiyatları da mayısta yüzde 2,7 arttı. Asya’daki önemli ihracatçı ülkelerde hava koşullarına ilişkin endişeler ile artan enerji maliyetleri fiyatlar üzerinde etkili oldu.

Şeker piyasasında da yükseliş dikkat çekti. Şeker Fiyat Endeksi mayısta yüzde 7,5 artarak Ekim 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Brezilya’da şeker kamışının daha fazla etanol üretiminde kullanılması, küresel arz konusunda endişeleri artırdı.

Bitkisel yağ fiyatlarında ise yılın ilk düşüşü görüldü. Endeks yüzde 4,6 gerileyerek 185 puana indi. Palm ve soya yağı fiyatlarındaki düşüş, ayçiçeği ve kanola yağı fiyatlarındaki yükselişi dengeledi.

Süt ürünleri fiyatlarında sınırlı bir gerileme yaşanırken, et fiyatları büyük ölçüde yatay seyretti.

FAO’nun yayımladığı ayrı bir raporda ise küresel tahıl üretimine ilişkin beklentiler paylaşıldı. Kuruluş, 2026-2027 sezonunda dünya tahıl üretiminin yüzde 2 azalarak 2,982 milyar tona düşeceğini öngörüyor. Buna karşın küresel tahıl tüketimindeki artışın sürmesi bekleniyor.

Rapora göre dünya tahıl stoklarında da hafif bir gerileme yaşanacak. Uzmanlar, enerji maliyetleri, iklim koşulları ve jeopolitik gelişmelerin önümüzdeki dönemde küresel gıda fiyatları üzerinde belirleyici olmaya devam edeceğini ve fiyat baskısının sürebileceğini değerlendiriyor.

Bu yıl bereketli bir hasat dönemi öngördüklerini belirten Güldal, son 38 yılın en fazla yağış alınan döneminin yaşandığına dikkat çekti. Türkiye genelinde 22 milyon 750 bin ton buğday ve 9 milyon ton arpa üretimiyle tarihi rekolte tahmini yapıldığını hatırlatan Güldal, gerçekleşecek üretimin bu rakamların da üzerine çıkabileceğinin öngörüldüğünü ifade etti.

Türkiye genelinde dönüm başına 400 kilogramın altında bir verim beklenmediğini vurgulayan Güldal, ekim yapılmayan bazı arazilerde dahi dönüm başına ciddi verim elde edildiğini söyledi.

Hububat alım fiyatlarının Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 2 Haziran’da açıklandığını anımsatan Güldal, fiyat belirleme sürecine ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

“Hububat alım fiyatları belirlenirken sadece geçen seneki fiyatın üzerine yüzdelik oran yansıtmak anlamında çalışma olmuyor. Maliyetler elbette önemli faktör. Maliyetlerin içindeki tüm girdilerin parametreleri de değerlendiriliyor. Ayrıca, iç ve dış dünyanın fiyatları, TMO’nun regülasyon faaliyetleri kapsamında yapmış olduğu değerlendirmeler de var. Elbette, çiftçi beklentileri ve refah payı dikkate alınıyor. Verimlilik ve rekolte de bu anlamda çok değerli. Yani 300 kilogram verimle bir maliyet hesabı var, 500 kilo verimle bir maliyet hesabı var.”

Açıklanan alım fiyatlarının üreticilerin beklentilerine oldukça yakın olduğunu belirten Güldal, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ton başına verilen 3 bin 14 liralık destekleme ödemesinin de dikkate alınmasıyla hububat alım değerinin yaklaşık 19 bin 514 liraya ulaştığını kaydetti.

Ödeme takvimine ilişkin de bilgi veren Güldal, TMO’nun üreticilere yönelik ödemeleri bu yıl daha erken gerçekleştirmeyi planladığını ifade etti.

Bazı yıllarda ürün tesliminin ardından 30 ila 45 gün arasında değişen ödeme sürelerinin uygulandığını hatırlatan Güldal, şunları söyledi:

“3 hafta ile 6 hafta arasında ödeme takvimimizi hazırlıyoruz. Üçüncü haftadan sonra üreticilerimize ödemelerimizi başlatmayı planlıyoruz.”

Güldal, böylece üreticilerin hasat döneminde finansman ihtiyaçlarının daha hızlı karşılanmasının hedeflendiğini sözlerine ekledi.