Normal şartlarda yaz ayları, tarımsal üretimin tarlada zirve yaptığı, arzın bollaşmasıyla sebze-meyve fiyatlarının dip yapması gereken dönemlerdir. Ancak açıklanan son TÜİK verileri gösterdi ki Temmuz ayında soğan ve taze sebzeler %25,87, patates %21,63, domates ve meyvesi yenen sebzeler ise %14,53 artışla zam şampiyonluğuna oynadı.
Peki “yaz bolluğu” yaşamamız gereken Temmuz ayında dar gelirli ailelerin temel besini olan patates, soğan ve domates neden rekor kırıyor? İşte madalyonun arkasındaki temel nedenler:
Girdi Maliyeti Krizi
Tarım uzmanları ve iktisatçılara göre ürün fiyata yansımadan önce tarladaki maliyet artıyor.
Tarladan toplanan sebzenin büyük şehirlere nakliyesinde kullanılan mazot Amerika-İran savaşının da etkisiyle fiyatları oldukça yükseldi. Bir yandan da döviz kuruna bağlı olan tarımsal girdiler yani gübre, tohum ve ilaçlar çiftçinin ekim maliyetini katlayarak artırdı.
Tarımsal Destekleme Politikaları
FAO ve Ekonomi raporlarına göre Türkiye'de devlet desteklerinin büyük çoğunluğu tahıl, şeker pancarı ve hayvancılık alanlarına yönlendiriliyor. Meyve ve sebze üreticisine sağlanan doğrudan destek yetersiz kaldığında, üretim riskini tamamen çiftçi üstleniyor ve maliyet artışları doğrudan tüketiciye yansıyor.
Tarladan 5-10 TL'ye çıkan domates veya patatesin, büyükşehir hallerine ve pazarlara ulaşana kadar 4-5 katı fiyata çıkması kronik bir tedarik zinciri problemidir. Cold-chain (soğuk zincir) depolama eksiklikleri yüzünden yaz sıcağında ürün zayiatının yüksek olması da kalan sağlam ürünün pahalılaşmasına sebep oluyor.
Soğan, patates ve domates sadece birer sebze değil; mutfağın temel direkleridir. Yaz ortasında yaşanan bu fiyat artışları, yüksek enflasyon, iklim şokları ve yüksek nakliye maliyetlerinin birleştiği yapısal bir tarım krizine işaret etmektedir.
