Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Kars’ta düzenlediği lansman toplantısında, özellikle büyükbaş hayvancılık için dijital kimlik konusunda ilk toplantı gerçekleştirildi. Hayvancılıkta dijital kimlik dönemini başlatması planlanan Güvenli Elektronik Küpe ve İzleme Sistemi (GEKİS) kapsamında, hayvanların elektronik küpeler aracılığıyla doğumdan kesime kadar izlenmesi hedefleniyor.
ASELSAN tarafından geliştirilen dijital hayvan küpesi doğru ve etkin bir şekilde uygulanırsa hayvan hastalıklarıyla mücadelede, izlenebilirlikte ve veri toplamada çok önemli avantajlar sağlayacağı belirtiliyor.
Hayvancılık sektörünün can çekiştiği, sorunların dağ gibi büyüdüğü ülkemizde, dijital küpe veya dijital kimlik uygulamasının hayvancılık sektörüne ne gibi katkılar sunacağı kadar, bu dönüşümün maliyetinin kimin tarafından karşılanacağı da önem taşıyor. Burada özellikle cevaplanması gereken sorular var;
1.Dijital küpenin maliyetini kim karşılayacak?
Elektronik küpe maliyetini devlet mi karşılayacak yoksa maliyet doğrudan yetiştiricinin cebinden mi çıkacak? Henüz bu konuda üreticinin önünü görebileceği net bir açıklama yapılmış değil. Eğer dijital küpenin maliyeti yetiştiricinin cebinden çıkarsa, bu durum zaten zor şartlar altında üretim yapan çiftçiye yeni bir maliyet kalemi olarak yansımış olacak.
2. Her hayvana takılması doğru mu?
Büyük şehirlerde bile çekmeyen telefon ve internet alt yapısı ve hızı insanlarımızı bıktırmışken merada ve dağın başında bu elektronik küpelerden sağlıklı sinyal geleceği beklentisindeki aşırı iyimserliğe hayran olmamak mümkün değil. Yine de deneyelim, sorun çıkarsa çözeriz, iyileştiririz denilmesi iyimserliğinin doğru olacağına inanalım. Ancak, doğumdan ölüme tüm hayvanlara aynı maliyetli küpenin takılması düşünüyorsa maliyetinin tamamını devlet karşılasa bile bu tam bir israf ve fantezidir. Üreticiye maliyet bindirmeme şeklinde DAMIZLIK hayvanlara takılmasının bir mantığı olabilir. Ancak doğan yavrulardan damızlığa ayrılanlar dışındakiler kısa sürede kesime gideceği ve bunlara takılan elektronik küpelerin alınıp tekrar başka hayvanlara takılması da uygulanabilir bir yol görünmediğine göre; özellikle küçükbaşta bir yaşına gelmeden kesime gidecek hayvanlara olduğu kadar besi danalarına da aynı maliyetli küpelerin takılması çok gereksiz bir israftır.
Bunun yerine, birçok ülkede olduğu gibi, damızlığa ayrılıncaya kadar hayvanların tümüne ucuz küpelerin takılması, damızlık olarak tutulacaklara kalıcı küpe takılması uygulaması daha ekonomik ve akla uygundur.
3.Girdi maliyetleriyle uğraşan üreticide sabır taşı çatladı;
Üreticinin yem, elektrik, mazot, veterinerlik ve diğer girdi maliyetleriyle mücadele ettiği bir dönemde, dijitalleşme adı altında ortaya çıkacak yeni bir maliyetin de yetiştiricinin üzerine bırakılması sektör açısından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konu. Umuyoruz ki bakanlık bürokratları bu konuda bir çalışma yapıyorlardır. Çünkü dijitalleşme ve teknolojik dönüşüm elbette gerekli. Ancak bu dönüşümün üreticinin üzerindeki yükü artırmadan gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Aksi takdirde “dijitalleşelim, dönüşelim” derken elimizdeki kısıtlı imkânlardan da olabiliriz. Burada mesele kayıtlılığa karşı çıkmak karşı çıkmak değildir. Teknoloji, üreticinin sorunlarını artıran değil, azaltan bir araç olmalıdır. Dijital kimlik sayesinde hayvanların daha kolay takip edilmesi, hastalıklarla daha etkin mücadele edilmesi, hayvan hareketlerinin izlenebilmesi ve daha sağlıklı verilerin toplanması elbette sektör açısından önemli kazanımlar sağlayabilir. Fakat bunun yanında, hâlihazırda hayvancılık sektörünün içerisinde bulunduğu sorunların da göz ardı edilmemesi gerekiyor.
Plastik küpe yönetimini doğru yapamadığı için mevcut “kayıt sistemi” nde bile için hayvan sayıları konusunda tereddütle oluşturan bakanlığın elektronik küpe ile doğumdan ölüme tüm hayvan hareketlerini ve hastalıkları takip edeceği iddiası üreticilere pek inandırıcı gelmiyor.
Öncelikle girdi maliyeti ve ürün pazarlama başta olmak üzere üreticinin de sektörde kalıp kalmasını sağlayacak yapıyı oluşturmak gerekiyor. Bu nedenle mevcut sorunların üzerine gitmek, hâlihazırda bulunan problemlerin çözülebilmesi, üreticinin sektörden geri çekilmesinin önlenmesi ve hayvancılığın sürdürülebilir hâle getirilmesi adına çok daha büyük adımların atılması gerekiyor. Bunu sağlamadan elektronik küpe, hayvancılık için “ekmek yoksa pasta yiyin” mantığıyla aynı olur.
